revision #4

Oʻzbekiston

you_are_viewing_an_old_revision_of_this_article_from 11 February 2026, 09:17. view_current_version

O‘zbekiston

Oʻzbekiston, rasmiy nomi — Oʻzbekiston Respublikasi, Markaziy Osiyoda joylashgan, dengizga chiqish imkoniyati bo‘lmagan davlatdir. U ikki marta quruqlik bilan o‘ralgan mamlakatlardan biri hisoblanadi; bunday davlatlardan yana biri — Lixtenshteyn. Oʻzbekiston shimolda Qozogʻiston bilan, shimoli-sharqda Qirgʻiziston bilan, janubi-sharqda Tojikiston bilan, janubda Afgʻoniston bilan hamda janubi-gʻarbda Turkmaniston bilan chegaradosh. Aholisi 38,2 milliondan ortiq bo‘lib, bu ko‘rsatkich uni Markaziy Osiyodagi eng ko‘p aholiga ega davlatga aylantiradi. Oʻzbekiston Turkiy davlatlar tashkilotiga a’zo davlatdir. Davlat tili — oʻzbek tili bo‘lib, aholining asosiy qismi shu tilda so‘zlashadi. Rus va tojik tillari esa muhim ozchilik tillari hisoblanadi. Mamlakatda asosiy din — islom dini bo‘lib, aholining aksariyati sunniy musulmonlardir.

Oʻzbekiston hududida qayd etilgan eng qadimgi aholi sharqiy eroniy ko‘chmanchi qabilalar — skiflar bo‘lgan. Ular miloddan avvalgi VIII–VI asrlarda Xorazmda, Sugʻdiyonada va Baqtriyada davlat tuzilmalarini barpo etgan. Shuningdek, miloddan avvalgi III asrdan milodiy VI asrgacha Fargʻonada hamda Margʻiyonada yashaganlar. Keyinchalik bu hududlar Ahamoniylar imperiyasi tarkibiga qo‘shilgan. Yunon-Baqtriya hukmronligidan so‘ng hudud Sosoniylar imperiyasi tasarrufiga o‘tgan va VII asrdagi musulmonlar fathigacha shu davlat tarkibida qolgan. Arab istilolari hamda undan keyingi Somoniylar davlati davrida aholining katta qismi islom dinini qabul qilgan. Bu davrda Buyuk Ipak yo‘li orqali savdo-sotiq rivojlanib, shaharlar ravnaq topgan va mintaqa Islom uygʻonish davrining muhim markazlaridan biriga aylangan.

XIII asrda Moʻgʻullar istilosi natijasida mahalliy Xorazmshohlar sulolasi barham topdi va hududda mo‘g‘ullar hukmronligi o‘rnatildi. XIV asrda Amir Temur tomonidan Temuriylar imperiyasiga asos solindi. Uning poytaxti — Samarqand shahri, ayniqsa Mirzo Ulugʻbek hukmronligi davrida yirik ilmiy markazga aylandi va Temuriylar davri uygʻonishiga zamin yaratdi. XVI asrda Temuriylar hududlari qipchoq shayboniylari tomonidan egallandi. Sharqda Boburning yurishlari natijasida Hindistonda Boburiylar imperiyasi barpo etildi. XIX asrda Markaziy Osiyoning katta qismi bosqichma-bosqich Rossiya imperiyasi tarkibiga qo‘shildi va Toshkent Rossiya Turkistonining siyosiy markaziga aylandi. 1924-yilda milliy-hududiy chegaralanish natijasida Oʻzbekiston Sovet Sotsialistik Respublikasi tuzildi va u Sovet Ittifoqi tarkibiga kirdi. 1991-yilda mamlakat mustaqilligini e’lon qilib, Oʻzbekiston Respublikasi sifatida mustaqil taraqqiyot yo‘liga o‘tdi.

Oʻzbekiston — dunyoviy davlat bo‘lib, yarim prezidentlik boshqaruv tizimiga ega konstitutsiyaviy respublika hisoblanadi. Ma’muriy jihatdan mamlakat 12 ta viloyat, Toshkent shahri va bitta muxtor respublika — Qoraqalpogʻiston Respublikasidan iborat. Ayrim xalqaro nohukumat tashkilotlar Oʻzbekistonni fuqarolik huquqlari cheklangan avtoritar davlat sifatida baholagan. Biroq birinchi prezident Islom Karimov vafotidan so‘ng hokimiyatga kelgan ikkinchi prezident Shavkat Mirziyoyev davrida keng ko‘lamli islohotlar amalga oshirildi. Ushbu islohotlar natijasida Qirgʻiziston bilan, Tojikiston bilan va Afgʻoniston bilan munosabatlar sezilarli darajada yaxshilandi. 2020-yilda Birlashgan Millatlar Tashkilotining hisobotida Oʻzbekistonning Barqaror rivojlanish maqsadlariga erishish borasidagi ijobiy siljishlari qayd etildi.

Oʻzbekiston iqtisodiyoti bosqichma-bosqich bozor munosabatlariga o‘tmoqda. Tashqi savdo siyosati asosan import o‘rnini bosish tamoyiliga asoslanadi. 2017-yil sentabr oyida milliy valyuta bozor kursi asosida to‘liq konvertatsiya qilinadigan bo‘ldi. Oʻzbekiston paxta yetishtirish va eksport qilish bo‘yicha dunyodagi yetakchi davlatlardan biridir. Sovet davridan meros bo‘lib qolgan yirik elektr energiyasi ishlab chiqarish quvvatlari hamda tabiiy gaz zaxiralari tufayli mamlakat Markaziy Osiyodagi eng yirik elektr energiyasi ishlab chiqaruvchisiga aylangan. 2018–2021-yillarda Oʻzbekistonning suveren kredit reytingi Standard & Poor’s va Fitch Ratings tomonidan BB− darajasida baholandi. 2025-yil iyun oyida Fitch Ratings mamlakatning uzoq muddatli xorijiy valyutadagi emitent defolt reytingini BB− darajasidan BB darajasiga ko‘tardi va barqaror prognoz berdi. Bunga iqtisodiy islohotlarning izchil davom etishi, barqaror iqtisodiy o‘sish hamda tashqi moliyaviy zaxiralarning mustahkamlanishi sabab sifatida ko‘rsatildi. Brookings Institution esa Oʻzbekistonni katta likvid aktivlarga, yuqori iqtisodiy o‘sish sur’atlariga va past davlat qarziga ega mamlakat sifatida ta’riflagan. Oʻzbekiston Mustaqil Davlatlar Hamdoʻstligiga, Birlashgan Millatlar Tashkilotiga hamda Shanxay hamkorlik tashkilotiga a’zo hisoblanadi.

revision_info

revision #4
date 11 February 2026, 09:17
size 7.3 KB
edit_summary Maqola yangilandi